خانه / اطلاعات عمومي / همه چيز درباره حجامت

همه چيز درباره حجامت

دانستني هاي حجامت

عوارض و مزاياي حجامت

بهترين زمان حجامت

مضرات حجامت درباره مضرات حجامت سر چه می‌دانید؟

حجامت سر به عنوان یک روش درمانی در طب سنتی است که علاوه بر فواید، مضراتی نیز به همراه دارد.

فواید و مضرات حجامت سر چیست؟

حجامت سر در محلی به اندازه یک وجب از دست شخص از نوک بینی تا فرق سر(فونتانل قدامی یا ملاج) انجام می‌گیرد. چنین حجامتی با استفاده از تکنیک‌های خاصی صورت می گیرد و به حجامت نجات بخش معروف است.  از مهم ترین فواید حجامت سر، درمان بیماری‌های اعصاب، جنون، تقویت مغز و تقویت چشم است.

از مضرات حجامت سر و موضع گردن فراموشکاری و کاهش فهم بسیار مهم و رایج است.

قبل از حجامت سر چه کنیم؟

برای این که حجامت بهتری داشته باشید، پیشنهاد می شود که محل مورد نظر حجامت را با استفاده از روغن های طبیعی مانند روغن سیاه دانه، زیتون، کنجد و یا گل بنفشه چرب کرد.

مضرات حجامت برای بدن

اولین توصیه ما به شما این است که در هر جایی و تو سط هر شخصی حجامت نکنید.  این روش طب سنتی به خودی  خود ضرری ندارد ولی چنان چه در مکانی غیر بهداشتی و آلوده انجام شود، مضراتی به همراه خواهد داشت. پس در انتخاب مکان دقت و توجه لازم را داشته باشید.

اگر در زمان انجام حجامت بهداشت مورد توجه نباشد ،ممکن است بیماری هایی نظیر ایدز و هپاتیتB به فرد منتقل شود.

هم چنین بهتر است انجام حجامت را به افراد متخصص آن بسپارید چرا که ممکن است به علت خراش های پوستی زیاد خونریزی یا کم خونی فرد تشدید شود.

از دیگر مضرات حجامت گردن می توان به بروز لخته های خونی و سکته مغزی اشاره داشت . به همین دلیل فرد پس از حجامت نباید دراز بکشد و برای مدت نیم ساعت بایستی فعالیت بدنی مانند دویدن داشته باشد.  این کار از ایجاد لخته های خونی جلوگیری می کند.

چه کارهایی پیش از انجام حجامت بکنیم؟

برای این که از مضرات حجامت در امان بمانید، بهتر است موارد زیر را رعایت کنید.

  1. ۱۲ ساعت پیش از حجامت کردن سیگار نکشید.
  2. با معده خالی حجامت نکنید.
  3. حجامت بلافاصله پس از غذا خوردن نباشد.
  4. مایعات فراوان، عسل، انار و یا شربت آب انار یک ساعت پیش از حجامت کردن توصیه می شود.
  5. به افراد متخصص و باتجربه مراجعه کنید.

بعد از حجامت چه باید کرد؟

مضرات حجامت به کارهای پیش و بعد از آن نیز مربوط می شود، پس برای این که حجامت مفید و نتیجه بخشی داشته باشید بعد از انجام آن موارد زیر را رعایت کنید.

  1. به مدت ۱۲ ساعت سیگار نکشید.
  2. به مدت ۲۴ ساعت فعالیت سنگین نداشته باشید.
  3. تا ۲۴ ساعت از مصرف لبنیات، ماهی، غذاهای سرد، شور،تند و تیز پرهیز کنید.
  4. برای جلوگیری از عفونت زخم به مدت حداقل ۱۲ ساعت حمام نروید.
  5. بعد از حجامت هم انار و یا عسل بخورید.
  6. ۱۲ ساعت قبل و بعد حجامت رابطه جنسی نداشته باشید.
  7. در ۶ ساعت اولیه بعد از حجامت خوردن شربت عسل حاوی یک لیوان آب ولرم، کمی گلاب و یک قاشق عسل توصیه می گردد.

 

حجامت برای چه کسانی مضر است؟

افراد زیر نبایستی حجامت انجام دهند که عبارتند از ؛

  • خانم های باردار تا ماه چهارم حاملگی
  • نوزادان از بدو تولد تا ۴ ماهگی
  • خانم ها در زمان پریود
  • افراد دارای علائم پایین بودن پلاکت خون
  • افراد مبتلا به فشار خون مقطعی بالا

فواید کلی حجامت چیست؟

مزایای حجامت برای افراد بی شمار است اما مهم ترین موارد آن را می توان افزایش گردش خون، تقویت اکسیژن رسانی به بافت ها، دفع مواد زائد و سمی از بدن، ساخت عروق خونی تازه،  افزایش خاصیت ارتجاعی و انبساط رباط ها و سایر بافت های پیوندی اشاره کرد.  همچنین با انجام حجامت می توان از بیماری هایی مانند چربی خون ،فشارخون دردهای عضلانی ،کمردرد، سردردهای میگرنی و عصبی، بیماری های پوستی مانند آکنه، پسوریازیس، حساسیت های دارویی و … پیش گیری کرد.

با انجام نکات گفته شده از مضرات حجامت پیش گیری خواهید کرد.

 

 حجامت نام یک روش درمانی پیچیده است که بر اساس قدیمی ترین سند موجود از ۳۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح درمقدونیه انجام می شده و بعدها به یونان رخنه کرده است و از روش های نسبی درمان به شمار می رود.

به گزارش گروه خواندنی های مشرق، در کشور ما کم نیستند افرادی که با وجود پیشرفت‌های گوناگون در عرصه های مختلف درمانی، باز هم از روش های سنتی استفاده می کنند. یکی از این مراکز درمان سنتی حجامت است. با توجه به اینکه از قدیم الایام بنا بر سفارش های ائمه اطهار (ع) انجام این نوع از درمان مرسوم بوده است، در خصوص دلایل اهمیت انجام حجامت به بررسی این موضوع پرداختیم که آیا با وجود پیشرفت های گوناگون پزشکی آیا باز هم به این نوع درمان های سنتی نیاز است یا خیر؟
حجامت هم طول درمان دارد

حجامت یک درمان سنتی است که از قدیم تأثیر داشته و همچون داورهای گیاهی، طب سوزنی و همیوپاتی رواج دارد. « بهزاد علاقی»، مدیر نظارت بر درمان مرکز بهداشت تهران جنوب با بیان این جمله در گفت و گو با شبستان افزود: باید توجه داشت که چه شخصی این کار را انجام می‌دهد و به چه علتی شخص متقاضی حجامت به این عمل روی آورده است؟ چگونه باید حجامت را انجام داد؟ این‌ها مسائل مهمی است که باید به آن توجه شود، متأسفانه این نکات در بیشتر کلینک‌ها رعایت نشده و دوره درمان تکمیل نمی‌شود. برای مثال وقتی پزشک برای بیمار ۲۰ عدد کپسول آموکسی‌سیلین تجویز می‌کند، بیمار باید دوره درمان را تکمیل و تمام داروها را مصرف کند؛ ولی فرد بیمار بعد از مصرف دو عدد قرص مرحله درمان را قطع می‌کند و بعد از دو هفته سینوزیت می‌گیرد، آن هم به این دلیل که درمانش کامل نبوده است.

 

علاقی افزود: حجامت هم به این ترتیب است. وقتی فرد بیاید و یک مرحله حجامت انجام دهد و بعد از دو یا سه هفته باز به کلینیک مراجعه کند و مراحل درمانش را ادامه دهد، معلوم است که نتیجه ای را که باید، از حجامت‌درمانی نمی‌گیرد، آن هم به این دلیل که فقط می‌خواهد هر چند وقت یک‌بار حجامت کند.
برای سلامتمان ارزش قائل شویم

وی درباره نکات مهم در انجام این نوع درمان سنتی گفت: مسئله مهم در بحث حجامت آن است که آیا وسایلی که در حجامت تهیه می‌شود، یک بار مصرف است یا خیر؟، آن هم به این دلیل که در بعضی مراکز از تیغ‌ها چندین بار استفاده می کنند یا در بعضی مراکز با وجود نظارت سازمان بهداست و درمان پزشکی شاهد آن هستیم که وسایل پانسمان آلوده استفاده می‌شود.

 

وی درباره گسترش این مراکز در سطح شهر گفت: متأسفانه بعضی از افراد در مرکز حجامت ایران با گذراندن یک دوره آموزشی و تهیه یک دستگاه ساکشن، ممکن است حتی در منزل برای مردم حجامت انجام دهند و از این راه در آمد کسب کنند!.

 

مهارت شرط اول حجامت

وی با اشاره به آشفته بازاری که در طب سنتی شاهد آن هستیم، تأکید کرد: در این شرایط باید مردم خودشان نسبت به این که ممکن است یک فرد کم سواد و بدون مهارت برود مکانی را اجاره کند و بدون هیچ مدرک حجامت انجام دهد، هوشیار باشند و برای سلامتی خودشان بیشتر از این ارزش قائل شوند. به این دلیل که در این مراکز پزشک وجود ندارد، اگر بیمار مشکلی برایش پیش بیاید، این فرد هیچ کاری در جهت نجات بیمار نمی‌تواند انجام دهد! همین سهل انگاری ممکن است به وارد آمدن صدمات جدی به سلامت فرد حجامت‌شونده ختم شود.

 

وی درباره انجام اصولی و بهداشتی این طب سنتی گفت: در مراکز درمانی که پزشک دوره‌ دیده حضور دارد و درمان کاملا بهداشتی انجام می شود، با درمانی سنتی روبه‌رو هستیم که از قدیم بوده و در بهبود حال بیماران تأثیر دارد؛ ولی شخصی که حجامت انجام می دهد، باید به تشخیص پزشک و دفعاتی که باید انجام دهند، توجه کامل داشته باشد.

 

علاقی یادآور شد: اگر این مسائل رعایت شود انجام حجامت خیلی خوب است و مردم می توانند از فواید آن بهره مند شوند.

 

حجامت روش درمانی نسبی

علاقی گفت: در درمان حجامت مشخص می شود که بیماری فرد کدام قسمت از بدن را درگیر کرده است و کدام قسمت بدن فرد را باید حجامت کرد. در ضمن کسی که دوره آموزش حجامت را گذرانده باشد، یک پزشک است که متوجه کسالت بیمار می‌شود. متأسفانه افراد عادی که به این کار می‌پردازند، مدعیانی هستند که آموزش سطحی دیده اند و از اصول آن هیچ اطلاعی ندارند و از این‌که حجامت برای خودش قوانینی دارد، غافل اند. در حال حاضر کسانی که به حجامت و درمان‌های سنتی روی می‌آورند و از این راه می‌خواهند درمان شوند، باید بدانند که حجامت یکی از روش‌های درمانی نسبی است. درمان با حجامت، نمی‌تواند درمانی قطعی باشد.

 

مردان رکوردار حجامت در جامعه

وی درباره مراجعه کنندگان به این شاخه از طب سنتی افزود: چه زنان و چه مردان مشتریان این نوع درمان هستند. مردان در همه سنین ولی خانم‌ها بیشتر در سنین بالا مراجعه می‌کنند، در ضمن بیشتر افرادی که برای حجامت مراجعه می‌کنند، افراد تحصیل‌ کرده نیستند.

 

مدیر نظارت بر درمان مرکز بهداشت تهران جنوب برای علاقه‌مندان به کسب مدرک حجامت گفت: کسانی که می‌خواهند مدرک حجامت بگیرند، باید به انجمن حجامت و معاونت درمان مراجعه کنند.

 

 حجامت اولین راه درمان نیست

وی در آخر به عنوان یک پزشک پیشنهاد داد: من اگر صلاح بدانم و تشخیص بدهم، درمان سنتی را برای بیمار تجویز می‌کنم ولی فقط به عنوان یک درمان کمکی. بیمار باید در مرحله اول به پزشک متخصص مراجعه و در مرحله بعد از روش‌های سنتی به عنوان درمان مکمل استفاده کند.

 

بهترین زمان حجامت

در ادامه «غلامرضا کردافشار»، متخصص طب سنتی با بیان اینکه حجامت با دو هدف اصلاح کمیت و اصلاح کیفیت خون انجام می شود، افزود: افرادی که دارای خون زیاد و درمعرض بیماری هایی مانند سکته و فشارخون هستند اقدام به حجامت می کنند.

وی افزود: مناسب ترین زمان حجامت افراد برای اصلاح کمیت خون دوازدهم تا پانزدهم ماه قمری است، چرا که سیستم خون انسان به نیروی جاذبه ماه واکنش نشان می دهد و در این روزها خون رقیق تر در بدن جاری است و می توان آن را از راه حجامت دفع کرد.

این متخصص طب سنتی خاطرنشان کرد: اگر هدف از حجامت اصلاح کیفیت خون و دفع مواد زائد خون باشد، بهترین زمان برای حجامت پانزدهم تا نوزدهم ماه قمری است، چرا که دراین زمان خون غلیظ تر بدن به سطح پوست می آید و می توان آن را دفع کرد.

کرد افشار اظهارکرد: پانزدهم هرماه قمری، اوج جوشش خون انسان است و پزشکان نیز تلاش می کنند، افراد باید این روزها به دلیل افزایش احتمال خطر، به جز موقعیت های اورژانسی از انجام عمل جراحی بپرهیزند .

این استاد دانشگاه با بیان اینکه حجامت یک روش موثر برای حفظ سلامت بدن است، یادآورشد: حجامت باید ازسوی متخصصان و با مواد یک بارمصرف و استریل انجام شود.
وی افزود: در روش حجامت، پوست بدن با ابزار مخصوصی خراشیده می شود تا خون بیرون بیاید، اما این خراشیدگی به لایه های عمیق پوست نمی رسد و به بخیه نیازی ندارد.

 حجامت درمانی راقبول دارم اما در زالو درمانی مرددم

با وجود اینکه پزشکان طب سنتی کارایی این نوع درمان را مثمر ثمر می دانند، «مرضیه وحید دستجردی» هم با صحه گذاری بر فواید درمان سنتی مسائلی را در این باره ذکر کرد که بدین شرح است: حجامت از نظر علمی و در موارد خاص مورد تأیید وزارت بهداشت است، اما درباره زالو درمانی هنوز نمی ‌توانیم اعلام نظر کنیم. باید ببینیم افراد و متخصصانی که در زمینه طب سنتی به صورت علمی فعالیت می ‌کنند، چه نظری دارند.

وزیر بهداشت در پاسخ به این پرسش که نظر وزارت بهداشت درباره حجامت و زالو درمانی چیست، گفت: حجامت از نظر علمی در وزارت بهداشت تأیید شده و در مراکز درمانی طب سنتی این کار انجام می ‌شود.

وی افزود: درباره زالو درمانی باید در نظر داشت که افراد و متخصصانی که در زمینه طب سنتی به صورت علمی فعالیت می ‌کنند، در حال حاضر نظر خاصی در این زمینه ندارم و باید نظر متخصصان را بگیرم، ولی حجامت آن هم برای موارد خاص مورد تأیید متخصصان طب سنتی وزارت بهداشت است.

وحیددستجردی ادامه داد: در وزارت بهداشت دانشکده طب سنتی و آموزش طب سنتی تعداد زیادی دانشجوی phd طب سنتی و داروهای گیاهی را تربیت می ‌کنیم و این کار به خوبی در حال انجام است.

وی درباره توسعه مراکز درمانی طب سنتی در کشور نیز گفت: در صدد توسعه مراکز طب سنتی بر اساس مکانیزم‌ های علمی در کشور هستیم.

 توصیه های بزرگان دین را جدی بگیرید

در ادامه «عباس حاجی آخونی»، مشاور وزیر بهداشت در امور طب سنتی و مکمل گفت: حجامت جزئی از طب سنتی و اسلامی ایران و مورد قبول و تأیید وزارت بهداشت است. از نظر این وزارتخانه، مراکز مجاز حجامت معتبر هستند.

مشاور وزیر بهداشت در امور طب سنتی، مکمل و صنایع گیاهان دارویی افزود:‌ موضع وزارت بهداشت درباره حجامت آن است که این روش جزئی از طب سنتی و اسلامی ایران است، به همین علت به عنوان متولی سلامت به مراکز حجامت در کشور مجوز می ‌دهد.

 

وی خاطر نشان کرد: کسانی که به استناد طب جدید با حجامت مخالفت می‌ کنند، یا فواید و محاسن این خدمت را نمی ‌دانند و جاهلانه با آن مخالفت می ‌کنند، یا می ‌دانند و عالمانه این خدمت سلامت را مورد هتاکی قرار می‌ دهند، بدون این که دلیل مشخصی برای این هتاکی بیاورند، به فکر منافع خود هستند چون این امر برایشان میلیاردی ارزش دارد.

حاجی آخونی در پاسخ به این پرسش که چرا عده‌ ای از مسئولان حتی در وزارت بهداشت با استناد به طب نوین انتقال خون معتقدند با وجود دستگاه‌ ها و تجهیزات پیشرفته و استریل خونگیری، باید حجامت کنار گذاشته شود، گفت:‌ جوابی که می ‌توان به این افراد داد، این است که اولا اگر با وجود طب نوین انتقال خون نیازی به حجامت نبود، لازم نبود انبیا‌ و اولیای دین این قدر بر حجامت تأکید کنند، آنها می ‌گفتند مردم بروید خون بدهید، دیگر این که این قدر تأکید بر تاریخ و این که چندم ماه حجامت کنید و بر ثواب آن نمی‌ کردند.

وی افزود:‌ مطالعات علمی در دنیا بر روی حجامت و همچنین زالو درمانی که مانند بررسی یک دارو به روش کلینیکال ترایال انجام می ‌شود، اثربخشی حجامت و زالو درمانی را نشان داده است و مقالات علمی متعدد درباره آن وجود دارد، نکته دیگر آن است آنالیز خون گرفته شده از طریق حجامت نشان داده که ترکیبات آن و لیپیدهای موجود در آن با خون گرفته شده از روش‌ های دیگر متفاوت است، بنابراین، این همه عقبه فرهنگی و توصیه‌ های بزرگان دین بی دلیل نبوده است.

 امروز باید روش‌ های جدید پزشکی را اجرا کنیم

باید در نظر داشت که پیش از این کامران باقری لنکرانی، وزیر سابق بهداشت درباره زالو درمانی گفته بود: هیچ مستند علمی درباره زالو درمانی وجود ندارد بنابراین از نظر وزارت بهداشت این کار دخالت در امور پزشکی و جرم است و هر جا که با موارد آن مواجه شویم حتماً با عوامل آن برخورد می ‌کنیم.
به گفته وی در وزارت بهداشت در جایگاهی هستیم که هر حرفی می ‌زنیم باید، مستندات علمی آن را هم داشته باشیم، بنابراین درباره زالو درمانی چون تاکنون هیچ مستند علمی ندیده‌ ایم جلوی آن را می ‌گیریم.

وی ادامه داد:‌ البته زالو یک آنزیمی در بزاقش دارد که جلوی انعقاد خون را می ‌گیرد، به همین علت داروسازان از بزاق آن، دارو ساخته‌ اند، ممکن است در زمان‌ های قدیم که این دارو نبوده است از زالو استفاده می‌ کردند، اما حالا که داروی آن وجود دارد، قاعدتاً منطقی نیست که روش چند قرن پیش را انجام دهیم.

روش های علمی تر و کم خطر تر برای درمان در اولویت است

وزیر پیشین بهداشت گفت: این کار مانند سایر روش‌ های جراحی قدیمی منسوخ است، قرن‌ ها پیش هم برای درمان آب مروارید یا آب سیاه چشم عمل جراحی می ‌کردند، اما نمی ‌توانیم بگوییم چون آن زمان با این روش عمل جراحی می ‌کردند، ما هم باید همان روش چند قرن پیش را در پیش بگیریم.

باقری ‌لنکرانی افزود: ما امروز باید روش‌ های جدید پزشکی را اجرا کنیم، الان که داروی آنزیم زالو وجود دارد، استفاده از آن برای درمان ملاک ما شده و هر گونه فعالیت غیر از آن و زالو درمانی دخالت در امور پزشکی و جرم است و ما هر زمان که متوجه آن شویم یا بازرسان ما مشاهده کنند، حتماً برخورد می ‌کنیم.

وی گفت: وزارت بهداشت متولی سلامت مردم است و همه مردم و جامعه پزشکان باید نسبت به سلامت جامعه تعهد داشته باشند، نبايد از روش‌ هایی که اساس علمی ندارد یا راه و روش علمی ‌تر و کم خطرتر آن وجود دارد، برای درمان استفاده کرد، اگر پزشکی هم این کار را انجام دهد مقصر است و اشتباه می ‌کند و ما هر وقت متوجه چنین مواردی شویم، با آن برخورد می ‌کنیم.

 قدمت ۳۳۰۰ ساله حجامت در جامعه بشری

اگر به کتاب های تاریخی و طب های سنتی مراجعه کرده باشید، می بینید که احادیث و سفارش های ائمه معصوم (ع) در مدح انجام حجامت کم نیستند، ولی انجام حجامت فقط به دوره اسلام ختم نمی شود؛ بلکه یک درمان پیچیده ای است که قدیمی ترین سند موجود گواه بر انجام حجامت در ۳۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در مقدونیه کشف شد که بعدها به یونان رخنه کرده و در آن زمان شاخص پزشک بودن، حجامت کردن و داشتن ابزار آن بوده است.

 

اوراق پاپیروس که از عصر باستان بدست آمده نیز نشان می دهد که حدود ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح ،حجامت امری رایج بوده است.حتی بقراط که حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می زیسته است با روش های مختلف حجامت آشنا بوده است و در آثار خود به موارد استفاده و منع آن اشاره کرده است.

در آثار جالینوس نیز مطالب متنوعی در مورد حجامت برجا مانده است. تمامی ‌بزرگان طب سنتی ایران از حجامت به عنوان یکی از ارکان مهم درمانی ذکــر کرده ‌اند. محــــمد زکریای رازی در کتاب «الحاوی» ، شیخ الرئیس ابوعلی سینا در کتاب «قانون در طب»، سید اسمـاعیل جرجانی در کتاب «ذخیره خوارزمشاهی» و عقیلی خراسانی در کتاب «خلاصه‌الحکمه فی مجـــمع الجوامع» به شـیــــــوه گسترده ‌ای پیرامون حجامت و کاربرد آن در درمان صحبت کرده ‌اند و از حجامت برای درمان بیـــــــــماری‌های فراگیر و مهمی ‌مانند سکته قلبی ، مالیخولیا، سردرد های میگرنی و بخشی از بیماری‌های پوستی بهره می‌گرفته‌اند.

تاکید پیامبر و امامان معصوم بر انجام حجامت

با ظهور اسلام، حجامت مورد تأیید و تأکید فراوان پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم علیهم السلام قرار گرفت و بیش از ۶۰۰ روایت در مورد حجامت جمع آوری شده است. پیامبر اکرم (ص) در روایتی که در نهج الفصاحه آمده، پنج چیز را از سنت های پیامبران الهی معرفی کرده اند که عبارتند از : حیاء، حلم، حجامت، مسواک و عطر زدن.

در روایت دیگری امام علی علیه السلام می فرمایند: “ان الحجامه تصح البدن و تشد العقل.” بدرستی که حجامت بدن را سالم و عقل را نیرومند می گرداند .

رسول اکرم (صلی االله علیه و آله و سلم ) و ائمه‌اطهار علیهم السلام خود حجامت می‌کرده ‌اند و روش انجام آن را بیان فرموده‌اند و ویژگی‌‌های درمانی آن را برشمرده ‌اند. در این زمینه بیش از پانصد روایت مطرح است که در کتاب «حجامت از دیدگاه ‌اسلام» جمع آوری شده‌ است.

یکی از مهمترین روایاتی که در زمینه حجامت در منابع معتبر روایی ذکر شده و در ذیــــل آیه یک ســــوره‌ مبارکه «اسری» در تفسیر المیزان و برخی از تفاسیر دیگر آمده ‌است، حدیث زیر می‌باشد:

حضرت رسول اکرم(صلی االله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«در شب معراج، وقتی که به آسمان هفتم صعود کردم، بر هیچ ملکی از ملائک گذر نکردم مگر اینکه گفتند یا محمد حجامت کن و امتت را به حجامت کردن امر بفرما.»

با یک چنین نگاه وسیع و عمـــیق و روش درمانی همه سونگـر است که «علــــم طـــب در کنــــــــار علم دیـــــن» قرار می گیرد که ( العلم علمان علم الابدان و علم الادیان) و می داند که خداوند اول طبیب است و آنگاه پیامبران و خاتمشان رسول گرامی اسلام (ص) منتظر نمی ماند که جامعه بیمار شود و دســت نیاز به ســـوی او دراز کنـــد، قبل از بروز بیماری اقدام به پیشگیری دردهای جامعه می کند. با تعلیم خداوندی انسان را می شناسد و کلیه عوامل حاکـــم و مؤثـــر بر او را می دانــد. لذا برخی از دستــــوراتش از جمله توصیه های طبی برای همه انسانها و همه زمانهاست. بعضی از دستوراتــش برای سنی خاص یا جنس خاص یا فرد خاص یا فصــــل خاص صادر می شود.

 

جایگاه حجامت در کتاب «قانون در طب»

تمامی بزرگان طب سنتی ایران ازحجامت به عنوان یکی از ارکان مهم درمانی ذکر کرده اند. محمد زکریای رازی در کتاب «الحاوی»، شیخ الرئیس ابوعلی سینا در کتاب «قانون در طب»، سید اسماعیل جرجانی درکتاب «ذخیره خوارزمشاهی» ، عقیلی خراسانی درکتاب «خلاصه الحکمه فی مجمع الجوامع» و بسیاری دیگر از مشاهیر پزشکی طب سنتی و اسلامی به شیوه گسترده ای پیرامون حجامت و کاربرد آن دردرمان امراض صحبت کرده اند و از حجامت برای درمان بیماری های فراگیر و مهمی مانند  «سکته قلبی ، مالیخولیا ، سردردهای میگرنی و بخشی از بیماری های پوستی» بهره می گرفته اند. در طب اسلامی و منابع مذهبی نیز توصیه های فراوانی به انجام حجامت شده است.

 

برخی از احادیث و روایات در مدح حجامت

پیامبرخدا (ص): «اگر خون درونتان به جوش می آید، حجامت کنید، چرا که خون، گاه ممکن است دردرون شخص ، طغیان کند و وی را بکشد.»

همچنین پیامبر خدا (ص) در کلام دیگر فرمودند : «درد، سه چیز است و درمان نیز سه چیز . اما درد  عبارت است از : خون ، تلخه و بلغم . درمان خون حجامت است، درمان بلغم ، حمام است و داروی تلخه نیز راه رفتن.»

امام حسن عسکری (ع)فرمودند: «پس از انجام حجامت، انار بخور ، اناری شیرین؛ چرا که خون را فرو می نشاند و خون را در درون ، تصفیه می کند.»

امام صادق (ع) فرمودند: «بهترین چیزی که با آن به مداوا می پردازید ، حجامت کردن ، دوا را بر بینی ریختن ، حمام نمودن و حقنه کردن ( وارد کردن داروی مایع از طریق رکتوم ) است.»

پیامبر (ص) فرمودند: «هر وقت خون یکی از شماها به جوش آمد ، حجامت کند ، که او را نمی کشد . سپس فرمود: کسی از اهل بیت خودم را نمی بینم که در آن اشکالی ببیند.»

حضرت علی (ع) فرمودند: «همانا حجامت بدن را سالم و عقل را استوار می نماید.»

پیامبر خدا (ص) فرمودند: «اگر در چیزی شفا باشد ، در تیغ حجام و در خوردن عسل است.»

امام رضا ( ع ) فرمودند: «باید حجامت کردن بعد از خوردن غذا صورت گیرد ، چونکه وقتی انسان سیر شد، سپس حجامت کرد، خون جمع شده و بیماری خارج می گردد و اگر با شکم گرسنه کسی حجامت کند، خون خارج می شود ولی بیماری ( در بدن ) باقی می ماند.»

امام صادق (ع ) فرمودند : «حجامت کردن در سر موجب شفا و بهبودی هفت بیماری است : جنون ، خوره ( جذام ) ، پیسی ( کک و سفیدی در بدن )، خواب آلودگی ، درد دندان ، ضعف بینائی و سر درد شدید.»

پیامبر ( ص ) فرمودند: «در حجامت کردن شفا و بهبودی از بیماری است.»

امام صادق (ع ) فرمودند : «پیامبر خدا (ص) سه گونه حجامت می کرد: یکی حجامت در سر که آنرا ” متقـدمه ” می نامید و یکی بین دو کتف که آنرا ” نافعه ” می نامید و یکی بین دو کفــل ( ســــرین ) و بالای ران که آنــــرا ” مغیثه ” می نامید.»

امام حسن عسگری ( ع ) فرمودند: «بعد از حجامت، انار شریرین بخور که ( جریان ) خون را آرام و آنرا تصفیه می کند.»

رسول خدا (ص) فرمودند : «وقتی خون به هیجان آمد، حجامت کنید، چون خون وقتی به تردد و هیجان آمد، صاحبش را می کشد.»

حضرت صادق (علیه السلام) فرمودند: «حجامت را در آخر روز بجا آورید.»

از حضرت امام على نقى (علیه السلام) منقول است که: «انار شیرین بعد از حجامت، خون را ساکن مى کند، خون اندرون را صاف مى کند.»

 

دعای قبل از حجامت

امام رضا علیه السلام براى حجامت دعاى خاصى ذکر فرموده‏اند. این مطلب اهمیت همراهى درمان روحى و دعا درمانى با درمان‏هاى جسمى در طب اسلامى را اثبات مى‏کند. متن دعا چنین است:

 

وقتى خواستى حجامت کنى، چهار زانو جلوى حجّام بنشین و بگو: «اَعوذ بِالّلهِ الکَریم فى حِجامَتى مِنَ العَین فِى الدَّم وَ مِن کُلّ سوءِ وَ الاَعلالِ وَ الاَسقام وَ الاَوجاع وَ الاَمراض وَ اَسئَلُکَ العافِیةَ وَ المُعافاة وَ الشِّفاءِ مِن کُلّ داء.» یعنى: « در حجامت خود به خداوند کریم پناه مى‏برم از خونریزى و از هر ناراحتی ، علت ، سختى‏ و درد و مرضی و (خداوندا) از تو عافیت و اسباب عافیت و شفاى از هر بیمارى‏ را طلب مى‏کنم.»

 

از مجموعه‏ احادیث و روایات برمى‏آید که حجامت باید در زمان سیرى انجام شود و انجام آن به هنگام گرسنگى مضرّ است. در این رابطه از امام صادق‏علیه السلام روایت شده که: « حجامت بعد از غذا خوردن باعث دفع عرق شده و قوّت ‏بخش بدن است.»

همچنین ایشان فرموده اند: « از حجامت در حال گرسنگى بپرهیزید.» و نیز فرمودند: « بعد از خوردن طعام ، با حجامت خون جمع مى‏شود و بیمارى دفع مى‏گردد. اما اگر قبل از خوردن غذا حجامت انجام شود، خون دفع می شود، ولى بیمارى در بدن مى‏ماند.»

 بهترین تغذیه بعد از حجامت

امام رضا علیه السلام در رساله‏ى ذهبیّه، فرمایش مفصّلى در مورد خوراک بعد از حجامت دارند که قسمتى از آن را در اینجا مى‏آوریم:

« پس از استحمام باید موضع فصد و حجامت را به وسیله‏ى پارچه‏ى کرکى یا ابریشمى یا دستمال نخى که لطیف و نرم باشد، بپوشانید. بعد یک حبه از تِریاق اکبر (نام یک داروى قدیم) به اندازه‏ى ماش میل کنید. پس از حجامت و فصد، آب میوه بنوشید و اگر میوه نیست، شربت بالنگ مصرف کنید و در جایى که این امکانات وجود ندارد، بالنگ را زیر دندان بگیرید و روى آن جرعه‏اى آب نیم ‏گرم بنوشید. اما در فصل سرما باید سکنجبین عسلى استفاده شود که این شربت شما را از بیمارى‏هاى خطرناک لقوه، برص، بهق و جذام به اراده‏ى خداوند ایمن خواهد داشت.

امام رضا (ع): «سفارش مى‏کنم که پس از حجامت یا فصد، آب انار را با مکیدن آن بنوشید. مکیدن آب انار خون را زنده و تن را با نشاط خواهد ساخت. پس از حجامت و فصد ، از خوردن غذاهاى نمک‏دار تا مدت ۳ ساعت بپرهیزید، چون اگر این پرهیز مراعات نشود، بعید نیست که انسان به بیمارى جرب دچار شود

 

امام حسن عسکرى‏ علیه السلام مى‏فرماید: « بعد از حجامت انار شیرین میل کنید، چون انار خون را آرام مى‏کند و آن را در مسیر خود صاف مى‏گرداند

 

پیامبر اکرم (ص): «جبرئیل چندان مرا به انجام حجامت دعوت کرد که پنداشتم گویی حجامت واجب است


آداب حجامت

از آنجا که حجامت از جمله توصیه های دینی است، لذا مانند بسیاری دیگر از آداب مذهبی جهت دستیابی به نتیجه بهتر مستلزم رعایت آداب و اصولی می باشد که آن می پردازیم.

۱- حجامت رو به قبله و به صورت چهار زانو انجام شود.

۲- حجامت کننده و حجامت شونده با وضو باشند و حجامت را با نام خداوند آغاز کنند.

۳- قبل از شروع حجامت حتماً آیه الکرسی تلاوت شود.

۴-دعای شریفی که در خصوص حجامت از امام علی بن موسی الرضا (ع) وارد شده است . خوانده شود .

۵- ذکر صلوات به هنگام حجامت فراموش نشود.

۶- در صورت امکان حجامت در روزها و زمانهای توصیه شده انجام شود.

۷- پزشک و بیمار هر دو به این نکته توجه داشته باشند که پزشک و عمل حجامت هر دو تنها وسیله ای برای شفای بیماری است. مسلماً شفای هر بیماری تنها به خواست و اراده خداوند متعالی انجام پذیر می باشد.

۸- بعد از انجام حجامت به فرد حجامت شونده تبریک گفته شود.
۹- قبل و بعد از حجامت خوردن انار توصیه شده است. همچنین برای جبران ضعف احتمالی، نوشیدن شربتی از عسل در پس حجامت توصیه شده است.
۱۰-حداقل تا ۱۲ ساعت پس از انجام حجامت جهت جلوگیری از عفونت زخم، استحمام ممنوع می باشد.

۱۱-تا حدود ۱۲ ساعت پس از انجام حجامت باید از خوردن ترشی، نمک و لبنیات پرهیز نمود.

۱۲- قبل از انجام حجامت حتماً عینک از روی چشم برداشته شود.

۱۳- نگاه کردن به خون اول حجامت ـ بر طبق احادیث ـ مستحب و باعث روشنی و جلای چشم می شود.

۱۴-حجامت خانمها در دوران قاعدگی و به خصوص در اواخر این دوره ممنوع می باشد.
۱۵-تا ۱۲ ساعت قبل و بعد از حجامت نزدیکی صورت نگیرد.

 

سن مناسب برای انجام حجامت

در طب سنتی، برخی حکما ـ از قبیل بوعلی سینا و جرجانی ـ حجامت را از دو تا ۶۰ سالگی تجویز نموده اند. اما در طب اسلامی شروع حجامت جهت پیشگیری، از چهار ماهگی تجویز شده است. در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) که در کتب گوناگون ـ از جمله استبصار جلد ۱ صفحه ۸۴ ـ وارد شده است، ایشان به حجامت نقره در اطفال بالای چهار ماه به فاصله هر ماه یکبار توصیه نموده اند و آثار فراوانی برای آن ذکر نموده اند.

همچنین در روایات اسلامی حدیثی مبنی بر عدم انجام حجامت در افراد کهنسال مشاهده نسده است . به عبارت دیگر حجامت محدودیت سنی ندارد .

حضرت امام رضا (ع) در رساله ذهبیه حجامت را در بالغین متناسب با سن تجویز نموده اند. مثلاً حجامت برای فرد ۴۰ ساله هر ۴۰ روز یک مرتبه و برای فرد ۶۰ ساله هر ۶۰ روز یک بار تجویز شده است.

  • این فواصل برای پیشگیری از بیماری ها توسط حجامت می باشد و فواصل مناسب جهت حجامت فرد بیمار باید توسط پزشک معالج تجویز شود.
    • به تجربه ثابت شده است که حجامت در اطفال و کودکان موجب افزایش رشد قد و وزن، رفع لاغری، بی اشتهایی، ضعف ، تقویت سیستم ایمنی و دفاعی و بالاخره کاهش اختلالات رفتاری و بیقراری و پرخاشگری در ایشان می شود .
  • در کتب طب سنتی، جهت درمان زردی ( یرقان فیزیولوژیک ) چند خراش کوچک سطحی در لبه و پشت لاله گوش نوزاد تجویز شده است.
  • در گذشته حجامت نقش واکسیناسیون فعلی را برای کودکان داشته است و مقاومت آنها در برابر بیماریها توسط حجامت زیاد می شده است. مثلاً رازی در کتاب« الجدری و الحصبه» از حجامت جهت واکسیناسیون افراد زیر ۱۴ سال در برابر آبله نام برده است . عده ای نیز معتقدند حجامت در سنین بلوغ موجب کاهش پرخاشگری و سایر عوارض بلوغ می شود .

 

 ایام مناسب جهت حجامت

در این قسمت به بررسی زمان های مناسب جهت انجام حجامت به گفته ائمه (ع) پرداختیم.

امام رضا (ع): «فصل بهار روح زمان هاست و در این فصل خون به هیجان در می آید. لذا از قصد و حجامت در این فصل استفاده کن.»

امام صادق(ع): «حجامت کردن در ثلث اول فروردین ماه ( آذر ماه رومی ) باعث صحت یک سال از بیماری هاست به اذن خداوند متعال در احادیث ائمه معصومین علیه السلام به خصوص امام رضا ( ع) از حجامت در ماه کانون اول رومی ( دی ماه ) نهی شده است.»


البته بیان این ترتیب بدین معنی نیست که حجامت در فصول زمستان بی فایده می باشد. بلکه موید تأثیر بهتر حجامت در ترتیب عنوان شده می باشد و چه بسا با تشخیص پزشک، حجامت حتی در دی ماه نیز در راستای درمان بیمار لازم تشخیص داده شده و تجویز شود. در این صورت نباید صدقه دادن ، تلاوت آیه الکرسی و صلوات فرستادن را از خاطر برد.

 

اما حجامت در چه روزهایی بیشتر توصیه شده است؟

تأثیر جاذبه ماه و خورشید بر روی جانداران از دیرباز مورد توجه دانشمندان و حکما بوده است. در برخی احادیث نیز بر حجامت در ایام پر فشار ماه که جاذبه و خورشید در حداکثر میزان است تأکید شده است.

جاذبه ماه و خورشید همچنان که بر آب دریا تأثیر دارد و باعث جزر و مد آب می شود، همچنین بر ترکیبات موجود در خون انسان نیز موثر می باشد و امروزه این مسئله کاملاً به اثبات رسیده است.

امام رضا (ع): خون در افزایش هلال ماه افزایش می یابد و در کاهش هلال کاهش می یابد.

رسول اکرم(ص): هر کس روز سه شنبه هفدهم یا نوزدهم یا بیست و یکم ماه قمری حجامت کند، شفای بیماری یکسال او خواهد بود.
در روایت دیگری هفتم ماه حزیران رومی ( تیرماه ) برای حجامت توصیه شده است. با توجه به روایات مختلف و متعدد، حجامت در روزهای هفتم، چهاردهم، هفدهم، نوزدهم و بیست و یکم ماه قمری به عنوان بهترین روزها تأکید شده است.
با توجه به روایات مختلف و تطبیق آن با تأثیر جاذبه ماه می توان چنین نتیجه گرفت که دهه دوم هر ماه قمری برای حجامت بهتر از سایر ایام ماه است.

حجامت در هفته

احادیث و روایات فراوانی پیرامون حجامت در هفته وجود دارد و برخی روزها هفته برای حجامت توصیه بیشتری شده اند. آنچه در احایث مختلف وجود دارد استحباب حجامت در روز دوشنبه و پنجشنبه و نهی آن در روز جمعه می باشد .

ـ ذکر این نکته مجدداً لازم است در صورتی که وضعیت بیمار و ضطراری وجود داشته باشد بر طبق روایات معصومین بادادن صدقه و تلاوت آیه الکرسی و ذکر صلوات، حتی در روز جمعه نیز می توان حجامت نمود. ساعات مناسب جهت انجام حجامت:

بهترین ساعات روز برای حجامت ساعت دوم و سوم پس از طلوع خورشید و ساعات نزدیک به غروب می باشد.

آیا حجامت فقط برای بیماران مفید است؟

پاسخ این سوال منفی می باشد. همانطورکه از احادیث متواتر مشخص است و تجربه و تحقیقات نیز آنرا به اثبات رسانده است یکی از مهمترین اثرات حجامت تاثیردر پیشگیری از بیماری است و تقدم پیشگیری بردرمان برهمگان مبرهن و آشکار است.

مشاهدات پزشکان مجرب عضو (موسسه تحقیقات حجامت ایران) موید این مطلب است که سالمندانی که به طور مرتب جهت پیشگیری از بیماریها حجامت شده اند، دارای سیستم های درونی سالم تری نسبت به سایر افراد می باشند. البته تحقیق علمی و دقیقی به صورت گذشته نگر بر روی این افراد انجام نشده است.

همانگونه که پیشتر نیز گفتیم پیامبر اسلام (ص) فرموده اند که حجامت در روز سه شنبه هفدهم، نوزدهم و یا بیست یکم ماه قمری صحت بخش بیماری یک سال است.

مشابه این حدیث ـ که بر بعد پیشگیری حجامت تأکید دارد ـ به گونه های مختلف از معصومین (ع) به طور متواتر و فراوان در کتب معتبر روایی موجود می باشد.

در حدیث معراج نیز آمده است؛ (یا محمد! احتجم و امر امتک بالحجامه)، یعنی ای محمد(ص) حجامت کن و امتت را به حجامت امر کن.

با توجه به این حدیث شریف نیز در می یابیم که حجامت برای همه امت پیامبر (ص) توصیه شده است، نه فقط بیماران.

 

انواع حجامت
در کشور های غربی حجامت تقریباً با ۱۰ روش انجام می شود، ولی در طب سنتی ایران حجامت به طور کلی به دو دسته حجامت خشک ( بادکشی Dry cupping) و  حجامت تر Wet cupping تقسیم می شود.

 

حجامت خشک

نوعی حجامت است که در آن خونی از بدن خارج نمی شود، بلکه تنها عمل مکش ( Suction) روی پوست انجام می شود. حجامت خشک خود بر دو قسم است: سرد و خشک و گرم و خشک.

حجامت گرم و خشک
در فرهنگ عامه اصطلاحاً به کوزه یا لیوان گذاری معروف می باشد. حجامت خشک در نقاط مختلفی از بدن انجام می شود و در درمان بسیاری از دردها و بیماریها نقش موثری دارد. اینگونه از حجامت موجب انبساط عروق و رفع انسداد آنها و تحریک دیواره مویرگها می شود و در افزایش توان سیستم ایمنی بدن نقش مهمی دارد.

حجامت تر

این نوع از حجامت با خارج نمودن مقداری از خون بیمار همراه می باشد . مواضع توصیه شده جهت انجام حجامت تر در مکاتب مختلف طب سنتی متفاوت می باشد . اما در طب اسلامی مواضع زیر بیشتر تأکید شده است.

حجامت عام

بین دو کتف، حدود مهره های سوم و چهارم سینه ای T3 و T4 انجام می شود و در احادیث و روایات با عنوان (حجامت منافع) نام برده شده است.
حجامت سر

محل این حجامت یک وجب شخص حجامت شونده از نوک بینی تا فرق سر می باشد. این گونه از حجامت با تکنیک خاصی انجام می شود و در روایات با عنوان (حجامت نجات بخش) نامیده شده است.

حجامت کمر یا چمابند
این حجامت در گودی کمر ، حدود مهره S1 انجام می شود و از آن در روایات با نام (حجامت رهاننده) یاد شده است.
حجامت ساق ها

در یک وجب بالاتر از قوزک، پشت دو ساق انجام می شود.
حجامت نقره

در گودی گردن انجام می شود و مختص اطفال می باشد. انجام این گونه از حجامت برای بزرگسالان به علت احتمال ایجاد فراموشی نهی شده است.

حجامت چانه، حجامت پشت گوش، حجامت موضعی 
بر اساس تشخیص پزشک و نوعی بیماری در موضع خاصی انجام می شود. از جمله حجامت روی کفلها، اطراف مقعد، روی رانها، حجامت کلیه ، قاعده ریه، حجامت کبد.

 

حجامت خورشیدی

در واقع همان حجامت عام است، با این تفاوت که برای آماده نمودن بیمار و هدایت خون به موضع حجامت، قبل از انجام حجامت تر، اطراف موضع حجامت با بادکش لغزان تحریک شده و سپس حجامت انجام می شود.

باید توجه داشت که برای آماده سازی بهتر موضع حجامت ـ جهت حصول نتیجه بهتر از حجامت نوعی خشک یا تر ـ می توان موضع حجامت را با روغن زیتون، روغن سیاهدانه و یا گل بنفشه چرب نمود.

خلاصه مطلب 

در مدح و تأثیرات انجام حجامت پزشکان، مسولان نظام سلامت کشور و ائمه اطهار نسبت به انجام این عمل مفید و درمانی سفارش های زیادی به گوشمان رسیده است، اما کم نیستند مراکزی که بدون رعایت هیچ یک از اصول بهداشتی و حتی بدون مجوز اقدام به انجام حجامت می کنند که این عمل برای بیماری که می خواهد از روش های درمانی سنتی به سلامتی دست پیدا کند نه تنها سلامتی به ارمغان نمی آورد، بلکه می تواند منشأ بیماری های فراوانی از قبیل ایدز، هپاتیت و انواع عفونت ها شود.
در اصل باید برای حل این آسیب ها وزارت بهداشت با فرستادن بازرس برای نظارت بر نحوه فعالیت های این مراکز را ارزیابی کرده و باید به افراد داوطلب در درمان سنتی هم مراکز معتبر که زیر نظر سازمان بهداشت فعالیت می کنند را معرفی و به آنها نحوه رعایت بهداشت شخصی و عمومی را در این مراکز شناساند.

 

روش انجام حجامت چگونه است ؟

پس از معاینه و اخذ شرح حال از بیمار موضعی كه برای حجامت تعیین شده است ضد عفونی  گشته سپس با لیوان حجامت كه به صورت یكبار مصرف ساخته شده به مدت چند دقیقه بادكش می شود، بعد ازایجاد انبساط چند خراش سطحی ایجاد می گردد، آنگاه به تناسب وضعیت جسمی، بالینی وعروقی بیماردرسه الی پنج مرحله از وی خون گرفته می شود. این عملیات مجموعا در مدت حدود ۲۰ دقیقه انجام می شود كه خون گرفته شده حداكثر به  ۵۰تا۷۰ سی سی بالغ می گردد. درحجامت خشك مرحله خونگیری انجام نمی شود.

پیشنهاد امروز

مقدار مناسب برای كشیده شدن پوست به درون ظرف مكش به میزان ۱ تا ۱٫۵ سانتی متر از بالاترین حد گنبد پوست مكیده شده تا لبه ظرف مكش است. برای آماده سازی بهتر موضع حجامت ـ جهت حصول نتیجه بهتر از حجامت نوع خشك یا تر ـ می توان موضع حجامت را با روغن زیتون، روغن سیاهدانه و یا گل بنفشه چرب نمود.

حجامت تاچه حد ارزش درمانی دارد وفرایند اثر گذاری آن ؟

سمومی که در اثر سوخت و ساز بدن در گوشه وکنار آن رسوب یافته، توسط جریان خون شسته شده ونیروی حفاظتی دریچه های مخصوص قلب مانع ورود آنها به قلب می شوند وآنها را در پشت قلب وبین دوکتف بایگانی می کنند ودرآنجا دو روز باقی مانده ودر صورت عدم تخلیه  (توسط حجامت) این خون کثیف به کبد برگشته وکبد آنرا به طحال فرستاده ودربرخی رگهای بدن رسوب می کند وموجب درد وناراحتی هایی می شود. درمنابع طب اسلام وطب سنتی حجامت به عنوان یكی ازاركان مهم درمان ذكرگردیده است وبیماری های
گوناگون را درمان می كند و به صورت اختصاصی در منابع طب اسلامی به شكل پیشگیرانه درمان همه بیماری ها شمرده شده است ودرمورد بیماری های خاص درمان تمامی بیماری های ناشی ازغلبه خون گفته شده است. بوعلی سینا اعتقاد دارد صفرا وسودا نیز ازطریق حجامت قابل دفع است.

حجامت دردرمان چه بیماری هایی بكارمی رود؟

حجامت درمورد بیمارهای هایپرلیپیدمی (چربی خون بالا)، دیابت غیروابسته به انسولین، دردهای عضلانی، سردردهای عصبی ومیگرنی، بیماری های پوستی شامل آكنه، پسوریازیس، آلرژی های دارویی، غذایی، فصلی، اعتیاد به مواد مخدر، بیماری های انسدادی عروق كرونر،عوارض بعد ازیائسگی (منوپوز)، دردهای قاعدگی درزنان ودوشیزگان (دیسمنوره) وبرخی بیماری های عفونی، هورمونی وغدد كاربرد دارد.

آیا استفاده ازفواید حجامت تنها برای درمان بیماریهاست ؟

بیشترین كاربرد انواع حجامت بعد از بیماریهاست و بامكانیسم مختلفی ازجمله تنظیم سیستم ایمنی موجب پیشگیری ازبیماریها می گردد و بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت كه كاربرد حجامت فقط برای درمان بیماریها نیست.

زمان مناسب حجامت

حجامت در همه وقت مجاز نیست و در روایات اسلامی زمان‌های خاصی برای مؤثرتربودن آن توصیه شده است.حجامت به لحاظ ماه شمسی: تقویم سُریانی یا رومی از چند هزار سال قبل تاکنون در خاورمیانه رواج داشته است. در احادیث اسلامی هفتم حزیران بهترین روز حجامت در طول سال معرفی شده است و در ادامۀ آن آمده است که اگر به انجام حجامت در این روز موفق نشدید چهاردهم حزیران نیز می‌توانید به این کار مبادرت کنید. ماه حزیران ششمین ماه تقویم سریانی است که بین ایار و تموز قرار دارد. حزیران ۳۰ روز دارد و  تقریبا از ۲۴ خرداد آغاز و به ۲۲ تیر ختم می‌شود. هر ساله یک یا دو روز جابجایی در تطبیق این دو تقویم شمسی دیده می‌شود. اطبای حاذق هر ساله این دو روز مهم حجامت را محاسبه کرده و به بیماران خود اعلام قبلی می‌دهند.
حجامت به لحاظ ماه‌ قمری: طبق حدیثی که از امام رضا(ع) منقول است حجامت در روزهای ۱۲ تا ۱۵ ماه قمری تأثیر بیشتری دارد. این مسئله به کامل بودن ماه قمری مربوط است و شبیه اثر کرۀ ماه بر جذر و مد آب دریا و رودخانه‌ است. در مرتبۀ بعدی می‌توان روزهای ۱۰ تا ۲۳ ماه قمری را لحاظ کرد.

حجامت به لحاظ روزهای هفته: حجامت در روزهای فرد خصوصاً عصر یکشنبه و صبح پنجشنبه اثر بیشتری دارد. در عوض در روزهای چهارشنبه و جمعه نباید حجامت کرد. حجامت در ظهر روز جمعه بسیار زیان‌آور است.

حجامت به لحاظ فصول سال: بهترین اوقات حجامت بجز حزیران، در زمانی است که هوا معتدل باشد، یعنی در چهل روز نخست بهار و چهل روز آغاز پاییز. در فصل زمستان (خصوصاً دی ماه) و فصل تابستان (بجز ۱۴ حزیران که ذکر شد) حجامت اثر اندکی خواهد داشت.

درمورد چه افرادی نباید حجامت كرد؟

حجامت پیشگیرانه خطرآفرین نیست وبه منظورپیشگیری ازبیماریها می توان هرسال حداقل درفصل بهار حجامت كرد وحداقل فاصله زمانی برای حجامت ازیك ماه شروع می شود تا سن روزفاصله یعنی چهل ساله چهل روزیك بار، پنجاه ساله پنجاه روزیكبارو…ولی حجامت درمانی اگرتوسط افرادغیر مطلع انجام شود ممكن است موجب درمان نگردیده  و یا اشكالاتی را پدید آورد.

درمورد افراد زیر نباید حجامت كرد:

-افرادی كه باتعریف طب اسلامی وطب سنتی دچارغلبه شدید بلغم هستند
-كودكان ازبدوتولد تا چهارماهگی
-زنان باردارتا ماه چهارم بارداری
-زنان درمدت ایام عادت ماهیانه
-افراد دارای كمبود پلاكت خون
-افرادی كه دچارفشارخون مقطعی بالاهستند (دراین افراد ابتدا باید با استفاده ازحجامت گرم وخشك به
طریق مخصوص فشارخون راكاهش داده وسپس اقدام به حجامت كرد)

مقایسۀ اهدای خون و حجامت در اهدای خون‌ حدود ۴۵۰ سی سی خون تازه با سوزن از ورید گرفته می‌شود ولی در حجامت با ایجاد مکش بین دو کتف و ایجاد خراش در آن حدود ۵۰ سی سی خون از مویرگ‌های پشت خارج می‌شود. آزمایشات نشان داده که ترکیبات خون وریدی با خون حجامت تفاوت بسیار دارد. در حجامت خون سیاه و غلیظ است که خارج می‌شود، خونی که دارای اوره، چربی و ترکیبات زائد بیشتری نسبت به خون تازۀ ورید است.
برخی دیگر از فواید خاص حجامت که در اهدای خون دیده نمی‌شود به این ترتیب است:
– حجامت سبب تنظیم و تقویت سیستم ایمنی بدن، سیستم هورمونی و سیستم عصبی می‌شود.

-حجامت از ابتلا به بیماری‌ها پیشگیری می‌کند.
ـ حجامت درمان کنندۀ ۱۵۰ نوع بیماری بوده یا در بهبود و کاهش اثرات آنها مؤثر است.

-انواع حجامت از بدو تولد تا آخر عمر برای بدن انسان مجاز و بلکه مفید و ضروری است.

توصیه‌های قبل از حجامت

  1. با شکم گرسنه و سیر حجامت نکنید.
  2. دوازده ساعت قبل از حجامت سیگار نکشید.
  3. یک ساعت قبل از حجامت انار یا شربت آب انار میل کنید تا از غلظت خون کاسته شود. همچین می‌توانید عسل، ماء الشعیر یا مایعات فراوان بنوشید.
  4. در وقت حجامت انگشتر عقیق به دست نداشته باشید.
  5. از با تجربه بودن شخصی که می خواهد شما را حجامت کند اطمینان داشته باشید.
  6. قبل ازانجام حجامت حتماً عینک از روی چشم برداشته شود.

امام رضا ( ع ) فرمودند: «باید حجامت کردن بعد از خوردن غذا صورت گیرد، چونکه وقتی انسان سیر شد، سپس حجامت کرد، خون جمع شده و بیماری خارج می گردد و اگر با شکم گرسنه کسی حجامت کند، خون خارج می شود ولی بیماری ( در بدن ) باقی می ماند.»

توصیه‌های بعد از حجامت

  1. تا دوازده ساعت سیگارنکشید.
  2. تا ۲۴ ساعت ورزش یا کار سنگین نکنید.
  3. تا ۲۴ ساعت ماهی و لبنیات و غذای شور و غذاهای سرد و تند و تیز مصرف نکنید.
  4. حداقل تا ۱۲ ساعت پس از انجام حجامت جهت جلوگیری از عفونت زخم، استحمام ممنوع می باشد.
  5. قبل و بعد از حجامت خوردن انار توصیه شده است. همچنین برای جبران ضعف احتمالی، نوشیدن شربتی از عسل پس از حجامت توصیه شده است.
  6. تا ۱۲ ساعت قبل و بعد از حجامت نزدیکی صورت نگیرد.
  7. طی شش ساعت اول پس از حجامت خوردن شربت عسل (یک قاشق عسل+یک لیوان آب ولرم+کمی گلاب) توصیه می شود.

امام رضا (ع): «سفارش مىی کنم که پس از حجامت یا فصد، آب انار را با مکیدن آن بنوشید. مکیدن آب انار خون را زنده و تن را با نشاط خواهد ساخت. پس از حجامت و فصد، از خوردن غذاهاى نمک‏ دار تا مدت ۳ ساعت بپرهیزید، چون اگر این پرهیز مراعات نشود، بعید نیست که انسان به بیمارى جرب دچار شود.»
امام حسن عسکری (ع) فرمودند: «پس از انجام حجامت، انار بخور، اناری شیرین؛ چرا که خون را فرو می نشاند و خون را در درون، تصفیه می کند.»

آداب حجامت کردن

از آنجا که حجامت از جمله توصیه های دینی است، لذا مانند بسیاری دیگر از آداب مذهبی جهت دستیابی به نتیجه بهتر مستلزم رعایت آداب و اصولی می باشد که آن می پردازیم.

  • حجامت رو به قبله و به صورت چهار زانو انجام شود.
  • حجامت کننده و حجامت شونده با وضو باشند و حجامت را با نام خداوند آغاز کنند.
  • قبل از شروع حجامت حتماً آیه الکرسی تلاوت شود.
  • دعای شریفی که در خصوص حجامت از امام علی بن موسی الرضا (ع) وارد شده است، خوانده شود.
  • نگاه کردن به خون اول حجامت ـ بر طبق احادیث ـ مستحب و باعث روشنی و جلای چشم می شود.
  • ذکر صلوات به هنگام حجامت فراموش نشود.
  • در صورت امکان حجامت در روزها و زمان های توصیه شده انجام شود.
  • پزشک و بیمار هر دو به این نکته توجه داشته باشند که پزشک و عمل حجامت هر دو تنها وسیله ای
  • برای شفای بیماری است. مسلماً شفای هر بیماری تنها به خواست و اراده خداوند متعالی انجام پذیر می باشد.
  • بعد از انجام حجامت به فرد حجامت شونده تبریک گفته شود.

امام رضا علیه السلام براى حجامت دعاى خاصى ذکر فرموده ‏اند. این مطلب اهمیت همراهى درمان روحى و دعا درمانى با درمان ‏هاى جسمى در طب اسلامى را اثبات می کند. متن دعا چنین است:
وقتى خواستى حجامت کنى، چهار زانو جلوى حجّام بنشین و بگو: «اَعوذ بِالّلهِ الکَریم فى حِجامَتى مِنَ
العَین فِى الدَّم وَ مِن کُلّ سوءِ وَ الاَعلالِ وَ الاَسقام وَ الاَوجاع وَ الاَمراض وَ اَسئَلُکَ العافِیةَ وَ المُعافاة وَ
الشِّفاءِ مِن کُلّ داء.» یعنى: « در حجامت خود به خداوند کریم پناه می ‏برم از خونریزى و از هر ناراحتی، علت، سختى‏ و درد و مرضی و (خداوندا) از تو عافیت و اسباب عافیت و شفاى هر بیمارى‏ را طلب می کنم.»
بنا بر فتاوی مراجع تقلید، نماز خواندن پس از حجامت بلا مانع است ونیاز به شستشو وحمام رفتن ندارد.

سن مناسب برای انجام حجامت

در طب سنتی، برخی حکما ـ از قبیل بوعلی سینا و جرجانی ـ حجامت را از ۲ تا ۶۰ سالگی تجویز نموده اند. اما در طب اسلامی شروع حجامت جهت پیشگیری، از چهار ماهگی تجویز شده است. در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) که در کتب گوناگون ـ از جمله استبصار جلد ۱ صفحه ۸۴ ـ وارد شده است، ایشان به حجامت نقره در اطفال بالای چهار ماه به فاصله هر ماه یکبار توصیه نموده اند و آثار فراوانی برای آن ذکر نموده اند. این فواصل برای پیشگیری از بیماری ها توسط حجامت می باشد و فواصل مناسب جهت حجامت فرد بیمار باید توسط پزشک معالج تجویز شود.

حضرت امام رضا (ع) در رساله ذهبیه حجامت را در بالغین متناسب با سن تجویز نموده اند. مثلاً حجامت برای فرد ۴۰ ساله هر ۴۰ روز یک مرتبه و برای فرد ۶۰ ساله هر ۶۰ روز یک بار تجویز شده است.

خواص درمانی حجامت

پیامبر خدا (ص) فرمودند: «اگر در چیزی شفا باشد، در تیغ حجام و در خوردن عسل است.»
امام صادق (ع) فرمودند: «بهترین چیزی که با آن به مداوا می پردازید، حجامت کردن، دوا را بر بینی ریختن، حمام نمودن و حقنه کردن ( وارد کردن داروی مایع از طریق رکتوم ) است.»

از جمله خواص درمانی اثبات شده وتجربه شده حجامت

  1. برطرف کردن انسداد عروق وپیشگیری از سکته های مغزی وقلبی
  2. تنظیم ترکیبات خون، کاهش چربی وکلسترول، تری گلیسرید وقند خون و رفع غلظت خون
  3. درمان سردردهای شدیدمانند میگرن وسینوزیت، آرامش اعصاب، افزایش هوش وحافظه، قوت بینایی وجلای چشم
  4. درمان ناراحتی های پوست وخارش بدن، جوش، کهیر، لک و پیس صورت وآلرژی ها
  5. درمان آسم، تنگی نفس، واریس، رماتیسم، دیسک کمر، آرتروز و بسته شدن دریچه قلب
  6. تقویت و واکسینه بدن در مقابل سرماخوردگی  و ویروس های بیماری های مختلف و مسمومیت ها
  7. درمان ریزش موی سروهمچنین تقویت رشد موها
  8. بهبود در اندام های بدن، رفع قولنج، بی حالی، کسلی، سنگینی بدن، اسپاسم عضلات، بهبود بیماری های زنان و…

حضرت علی (ع) فرمودند: «همانا حجامت بدن را سالم و عقل را استوار می نماید.»

به تجربه ثابت شده است که حجامت در اطفال و کودکان موجب افزایش رشد قد و وزن، رفع لاغری، بی اشتهایی، ضعف، تقویت سیستم ایمنی و دفاعی و بالاخره کاهش اختلالات رفتاری و بی قراری و پرخاشگری در ایشان می شود. در کتب طب سنتی، جهت درمان زردی ( یرقان فیزیولوژیک ) چند خراش کوچک سطحی در لبه و پشت لاله گوش نوزاد تجویز شده است. در گذشته حجامت نقش واکسیناسیون فعلی را برای کودکان داشته است و مقاومت آنها در برابر بیماری ها توسط حجامت زیاد می شده است. مثلاً رازی در کتاب « الجدری و الحصبه » از حجامت جهت واکسیناسیون افراد زیر ۱۴ سال در برابر آبله نام برده است. عده ای نیز معتقدند حجامت در سنین بلوغ موجب کاهش پرخاشگری و سایر عوارض بلوغ می شود .

 

چه افرادی نباید حجامت کنند؟

 

حجامت به یک روش درمانی سنتی عربی و موجود در طب اسلامی گفته می‌شود که برگرفته از روش قدیمی‌تر کوزه‌اندازی تَر در طب سنتی چین است که در این روش درمانی با ایجاد خراش‌هایی روی سطح پوست سعی در خروج خون غلیظ و آلوده از بدن دارند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)- منطقه خراسان، با فراگیر شدن پزشکی در کشور ایران به دلیل خطرات بالقوه آن از قبیل انتقال عفونت، خطر خونریزی و… با مصوبه معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در شهریور سال ۱۳۷۷، انجام حجامت توسط پزشکان در مطب‌ها ممنوع شد که این بخش‌نامه به دلیل مغایرت با شرع بر اساس نظر فقهی شورای نگهبان با حکم دیوان عدالت اداری در تیر سال ۱۳۸۰ لغو شد و اکنون به عنوان یکی از اعمال یداوی مورد تائید متخصصان طب سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چه افرادی مجاز به انجام حجامت نیستند؟

دکتر روحانی، دستیار تخصصی طب سنتی در پاسخ به ایسنا، پیرامون اینکه حجامت به چه گروه سنی توصیه می‌شود، گفت: در کتب طب سنتی آمده است که افراد زیر ۲یا زیر ۶ سال و افراد بالای ۶۰ سال از انجام حجامت خودداری کنند البته در صورتی که حجامت برای افراد بالای ۶۰ سال خیلی ضروری باشد موردی ندارد، اما در مجموع به این افراد توصیه نمی‌شود.

وی خاطرنشان کرد: همچنین به افرادی که کم‌خونی دارند و در مجموع ضعیف هستند به دلیل اینکه خون زیادی از بدن خارج می‌شود، حجامت توصیه نمی‌شود، حتی به افرادی که از سلامت کامل برخوردار بوده و کم‌خون هم نیستند بدون دلیل، انجام حجامت توصیه نمی‌شود و این باور‌ها که به طور مثال انجام دو بار حجامت برای هر فرد در یک سال مفید است کاملا اشتباه است.

روحانی در خصوص دفعات انجام حجامت و فاصله میان جلسات انجام آن، خاطرنشان کرد: برای برخی بیماری‌ها ذکر شده است که حتی در یک هفته سه بار حجامت انجام شود و از طرفی ممکن است برای یک بیمار ذکر شود که تنها یک بار انجام آن کافی است و از این رو مشاهده می‌شود که این موارد به شرایط بستگی دارد، اما در حالت کلی بهتر است که برای انجام حجامت میان هر دو جلسه، سه هفته فاصله زمانی باشد.

این دستیار تخصصی طب سنتی با تاکید بر اینکه البته انجام حجامت تنها در صورتی که شرایط موردنیاز پیش از انجام حجامت رعایت شود، می‌تواند مؤثر واقع شود، افزود: قبل از حجامت حتما باید ماده‌ای که قرار است خارج شود، آماده خروج شود و در این زمینه نیاز است تا به توصیه‌های غذایی و حتی دارویی توجه شود تا از غلظت ماده خارج‌شونده که خون است کاسته شود و به خروج آسان‌تر آن کمک کند.

حجامت برای چه بیماری‌هایی مفید است؟

وی در خصوص انجام حجامت، اظهار کرد: از دیدگاه علمی و بر اساس مطالبی که در کتب طب سنتی ذکر شده است، انجام حجامت در صورتی که برخی موارد لازم و ضروری قبل از حجامت انجام شود می‌تواند در درمان برخی از بیماری‌ها مفید واقع شود.

روحانی با اشاره به اینکه در مجموع از دیدگاه طب سنتی، حجامت برای مواقعی که بدن به پاکسازی از ماده زائد نیاز دارد، توصیه می‌شود، تصریح کرد: انجام حجامت برای بیماری‌های مزمن نظیر درد‌های رماتیسم، سردردهای میگرنی و بیماری‌های کبد و گوارش همچنین رفع آکنه و جوش‌ می‌تواند بسیار مفید و اثربخش باشد.

این دستیار تخصصی طب سنتی پیرامون اینکه انجام حجامت از کدام قسمت‌های بدن مناسب‌تر است، گفت: حجامت در قسمت‌های مختلف بدن افراد صورت می‌گیرد زیرا طب سنتی بر اساس تجمع اخلاط است و از هر مکانی که تجمع خلط بیشتری باشد در همان منطقه حجامت انجام می‌شود و حالت کلی برای آن وجود ندارد.

وی ادامه داد: یکی دیگر از مواردی که حتما باید در انجام حجامت به آن توجه شود این است که در یک جلسه دو قسمت از بدن حجامت نشود و اینکه در یک جلسه انجام حجامت در قسمت‌های مختلف بدن صورت گیرد کاملا اشتباه است، اما متاسفانه برخی از مراکز غیر‌متخصص به دلیل مسائل اقتصادی این اقدام را انجام می‌دهند که کاملا غلط است.

حجامت فقط در مراکز معتبر علمی انجام شود

روحانی پیرامون ضرورت نیاز طب سنتی، تصریح کرد: با توجه به اینکه برای برخی از بیماری‌ها واقعا طب نوین درمانی ندارد و برای آنها نقش دارو‌ها و نوع درمان طب نوین تنها کنترل بیماری است و از طرفی دارو‌های تجویزی برای طب نوین همه با عارضه همراه هستند از این‌رو در این مواقع طب سنتی می‌تواند بسیار مفید واقع شود، اما در شرایطی که بیماری‌ها درمان قطعی داشته باشند طب نوین توصیه می‌شود.

این دستیار تخصصی طب سنتی گفت: با توجه به اینکه در این زمینه افراد غیر‌متخصص بسیاری ورود پیدا کرده‌اند، توصیه من به افراد برای انجام حجامت و سایر درمان‌ها در حوزه طب سنتی این است که افراد حتما به مراکز معتبر علمی مراجعه کنند و درمان آنها بر اساس تشخیص پزشک باشد.

فاطمه معمر‌زاده، مدیر‌عامل سلامتکده طب سنتی ایرانی در خصوص فعالیت این سلامتکده، گفت: این سلامتکده طب سنتی که فعالیت خود را از مهر‌ماه سال گذشته آغاز کرده، بزرگترین سلامتکده طب سنتی شمال شرق کشور است که تحت نظر دانشگاه علوم پزشکی مشهد بوده و در زمینه‌های مختلف طب سنتی ارائه خدمات دارد.

وی با بیان اینکه ۱۵ پزشک که همه آنها دستیاران تخصصی طب سنتی بوده در این سلامتکده مشغول فعالیت هستند، افزود: خدمات مختلفی نظیر حجامت فصد و غمز، زالو‌درمانی، طب سوزنی، ماساژ‌درمانی، مزاج‌شناسی تخصصی، کاپینگ(باد‌کش سرد و گرم) و سایر خدمات دیگر مانند ویزیت بیماران، خدمات پرستاری، مامایی، رژیم‌درمانی و تغذیه ارائه می‌شود.

اقدامات لازم قبل و بعد از انجام حجامت

در مقالات علمی و پزشکی آمده است که علاوه بر اینکه قبل از انجام حجامت معده نباید کاملا پر یا خالی باشد، بایستی حداقل از ۱۲ ساعت پیش از حجامت از مصرف کرفس، لبنیات، ماهی، غذا‌های شور و ترشی‌جات و ۲۴ ساعت قبل از آن از خوردن تخم‌مرغ به جد پرهیز شود.

همچنین ذکر شده است علاوه بر اینکه ۱۲ ساعت قبل از آن از تحرک زیاد، خشم و هیجانات عصبی پرهیز شود، ۱۲ ساعت قبل و بعد از حجامت حتما از مقاربت خودداری شود و زنان در زمان عادت ماهیانه حجامت انجام ندهند.

استشمام گلاب و خوردن عرق کاسنی همراه با عسل و سیاه‌دانه و خودداری از کشیدن سیگار تا ۴۸ ساعت بعد از حجامت توصیه شده است و چنانچه بعد از حجامت فرد دچار افت شدید شود، توصیه شده است که به مدت ۱۰ دقیقه پا‌ها را به سمت بالا قرار داده و از شربت شیرین استفاده کند.

معمر‌زاده، مدیر‌عامل سلامتکده طب سنتی ایرانی در خصوص انجام حجامت در این سلامتکده، گفت: در این سلامتکده حجامت فصد و غمز توسط پرستار، بهیار یا افراد با رشته‌های مرتبط صورت می‌گیرد در صورتی که در سایر مراکز غیر‌تخصصی حجامت توسط افرادی که صرفا تجربی آن را فرا گرفته‌اند، انجام می‌شود.

وی افزود: همچنین در این مرکز برای هر فرد پک مخصوص و جداگانه تهیه شده و مجموع وسایلی که برای مراجعان مورد استفاده قرار می‌گیرد بهداشتی و منحصر به همان فرد است.

معمر‌زاده پیرامون میزان استقبال مردم از این سلامتکده، تصریح کرد: خوشبختانه میزان استقبال مردم بسیار بالاست و بر اساس فرم‌های نظر‌سنجی که از مراجعه‌کنندگان دریافت می‌شود میزان رضایت‌مندی مراجعان بیش از ۷۰ درصد بوده است و ماهیانه حدود ۳۰۰ نفر برای انجام حجامت به این مرکز مراجعه می‌کنند.

وی ادامه داد: قیمت هر جلسه حجامت در این مرکز ۱۵ هزار تومان بوده که این قیمت بر اساس تعرفه‌های دولتی محاسبه شده است.

 

همه چیز درباره حجامت و حواشی آن

متخصصان طب سنتی، از روش های درمانی خود چه حجامت باشد و چه درمان با داروهای گیاهی، به عنوان یک علم یاد می کنند چراکه برای تجویز این درمان ها، فرد باید با علم شناخت مزاج ها آشنا باشد؛ در غیر این صورت، درست مثل پزشکی که تبحر کافی در کار خود ندارد، ممکن است درمانی غلط را تجویز کند.

برترین ها به نقل از تندرستی : متخصصان طب سنتی، از روش های درمانی خود چه حجامت باشد و چه درمان با داروهای گیاهی، به عنوان یک علم یاد می کنند چراکه برای تجویز این درمان ها، فرد باید با علم شناخت مزاج ها آشنا باشد؛ در غیر این صورت، درست مثل پزشکی که تبحر کافی در کار خود ندارد، ممکن است درمانی غلط را تجویز کند.

این علم، همان شناخت سودا، دم، صفرا و بلغم است که روزگاری همه ما در کتاب های درسی مان وقتی به اسم ابن سینا می رسیدیم، اسامی آنها را می خواندیم و سعی می کردیم در خودمان بیابیم که آیا صفرا وی مزاج هستیم یا بلغمی مزاج؟ اما همه این اسامی، امروز فراموش شده اند و معمولا کسی فکر نمی کند با شناخت این اخلاط بتوان بیماری های جدی را درمان کرد.

به گزارش برترین ها پزشکان طب سنتی معتقدند بدن انسان مانند جهان هستی از چهار عنصر اصلی یعنی سودا از خاک، بلغم از آب، دم از هوا و صفرا از آتش، خلق شده که البته عناصر دیگری هم بر روی این چهار عنصر تاثیر می گذارند اما در این بحث گفته می شود که برای وجود سلامت در بدن انسان، باید به میزان مشخصی از هرکدام از این اخلاط در بدن وجود داشته باشد تا در حالت تعادل به سر برد.

کاهش یا افزایش آنها در بدن موجب ایجاد عدم تعادل و درنهایت باعث بروز بیماری می شود که این بیماری می تواند جسمی باشد یا روانی.

حال با معاینات بالینی و بررسی های لازم، وقتی میزان کم و زیادشدن اخلاط در بدن یک بیمار مشخص شد، معمولا برای او روش های درمانی طبیعی مثل اصلاح تغذیه و ورزش و در بعضی موارد استفاده از داروهای گیاهی یا حتی شیمیایی  تجویز می شود اما پیش از آن، برای آنکه اول بدن به حالت تعادل برگردد، حجامت توصیه می شود چون این عمل، ترکیبات خون را تنظیم و بدن را متعادل می کند.

این حجامت می تواند به فراخور بیماری در یک یا چند نوبت و در نقاط مختلف بدن انجام شود. بعد از آن اصلاح تغذیه و روش های درمانی پزشک خیلی راحت تر و سریع تر جواب می دهد.

درمان با طعم حجامت

نکته جالب اینجاست که حجامت قوانین خاص خود را دارد و برای همه و در هر شرایطی به کار برده نمی شود. به گزارش برترین ها دکتر مرتضی عموعابدی، عضو موسسه تحقیقات حجامت ایران که ۱۲ سال است به شکل تخصصی، به درمان سنتی بیماران می پردازد، می گوید: تشخیص کم و زیاد بودن اخلاط در بدن بیمار و تجویز روش درمانی صحیح، بسیار مهم است.

او از پسر جوانی یاد می کند که بعد از حجامت در مرکز دیگری، دچار بیماری توهم شده بود. بعد از معاینات دکتر عابدی مشخص شد که میزان بلغم در سر این فرد زیاد است و معمولا برای افراد بلغمی حجامت توصیه نمی شود بلکه مورد بادکش درمانی قرار می گیرند. در نتیجه با چند جلسه درمان صحیح، این جوان بهبود پیدا کرده بود.

وی توضیح می دهد که حجامت، کاربردهای درمانی عام و تخصصی دارد. در حجامت عام، هدف، تقویت سیستم ایمنی بدن، پایین آوردن چربی، اسیداوریک، قند خون، غلظت خون، رفع مشکلات تنفسی و گرفتگی عروق قلب و… است اما حجامت تخصصی در درمان بیماری هایی مثل سردردهای عصبی و میگرن، کاهش چربی و قند و اوره، سنگ های کلیوی، کیسه صفرا، آرتروز، بیماری های پوستی و بیماری های اعصاب موثر است.

حجامت عام که ممکن است خیلی ها آن را تجربه کرده باشند، بیندو کتف انجام می شود اما حجات تخصصی در نقاط مختلف بدن، متناسب با نوع بیماری صورت می گیرد.

مثلا حجامت سر که نوع حساسی هم است و فقط افراد متخصص در این زمینه آن را انجام می دهند، برای تقویت چشم، تقویت و رشد موی سر، پیشگیری و درمان سکته های مغزی، سردردهای میگرنی و مشکلات عصبی به کار گرفته می شود.

حجامت پیشانی برای سینوزیت و حجامت گیجگاهی به افرادی توصیه می شود که دچار خونریزی انتهای چشم بر اثر بیماری دیابت یا اختلالات هورمونی حاصل از تومور هیپوفیز شده اند. علاوه بر آن، حجامت زیر چانه برای درمان جوش های صورت و پیوره لثه و حجامت کبد در درمان تنبیلی کبد و بد چرب کاربرد دارد.

حجامت تیروئید هم برای درمان کم کاری و پرکاری تیروئید توصیه می شود که البته قبلش به بادکش درمانی نیاز است. حجامت کمر برای درمان دیسک کمر و تقویت قوه پا، حجامت زانو برای درمان آرتروز زانو و حجامت ساق پا برای کاهش فشار خون، اگزما و برطرف کردن دمل های چرکی هم انواع دیگری از حجامت هستند اما جالب اینجاست که حجامت حتی در درمان برخی موارد که معمولا به درمان آنها فکر نمی کنیم و جزو مسائل عادی زندگی ما شده اند هم کاربرد دارد.

یکی از این موارد، کوتاهی قد است که ظاهرا اگر در سنین رشد، طی نه ماه از شروع بهار تا پایان پاییز، طبق برنامه ای منظم در نقاط کتف، سر زانو و گودی کمر (که به آن حجامت ساکرال گفته می شود) صورت پذیرد، نتایج مطلوبی در این زمینه حاصل می شود. البته این روش درمانی، در کنار داروهای گیاهی موثر خواهد بود.

طب نوین را رد نمی کنیم

شاید این سوال در ذهن پیش بیاید که آیا حجامت به تنهایی تمام این بیماری ها را درمان می کند یا برای گرفتن نتیجه مطلوب، روش های دیگری هم در کنار آن قرار می گیرند؟ برای درمان بیمارانی که مراجعه می کنند، معمولا از چند روش درمانی که شامل تجویز داروهای گیاهی، فصد، حجامت، بادکش درمانی و اصلاح تغذیه است، استفاده می شود که این روش ها به صورت جداگانه یا در اکثر موارد، به شکل ترکیبی از چند مورد به کار گرفته می شوند.

اما نکته قابل توجه آن است که به کارگیری این روش ها به هیچ عنوان به معنای رد کردن و کنار گذاشتن طب نوین نیست و این پزشک عضو موسسه تحقیقات حجامت ایران، به گفته خودش در صورت نیاز، ترکیبی از هر دو نوع درمان را به کار می برد. با این حال هرچقدر که پزشکان سنتی روش های درمانی خود را در کنار طب نوین قرار می دهند و ترکیب این دو را لازم می دانند و هرچند که در دهه های اخیر، در مجامع علمی و فرهنگی کشورهای غربی و کشور خودمان، روشی مانند حجامت متداول شده اما بازهم معمولا این روش ترکیبی از طرف پزشکان طب نوین مورد بی مهری قرار می گیرد.

وی در این رابطه به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) اشاره می کند که: «الحجامت دواء لکل داء» و باتوجه به این سخن، می گوید که حجامت، تمام بیماری ها را درمان می کند اما اینکه چرا نتوانسته ایم از ویژگی های این درمان به طور کامل استفاده کنیم، مساله ای است که درمورد آن باید گفت صرفا شیوه های ابداع و شناخته شده درمان در ۱۵۰ سال اخیر، باعث شده نه تنها در درمان هایی که قدمتی هزاران ساله دارند، پیشرفتی نداشته باشیم بلکه داشته های خود را هم رفته رفته به دست فراموشی بسپاریم. از طرفی نمی توان این شیوه درمانی را که قادر است در کوتاه ترین زمان ممکن و بدون عوارض سوء و هزینه گران و وقت گیر، درمان بسیاری از بیماری ها را به عهده بگیرد، نادیده گرفت.

حجامت به چه قیمت؟

اینکه آیا از نظر اقتصادی هم حجامت، روشی باصرفه تر از بسیاری روش های دیگر است، سوالی است که دکتر عمو عابدی در پاسخ آن می گوید: بسیاری از بیمارانی که برای تشخیص بیماری باید سراغ کارهای هزینه بری مثل ام.آر.آی می رفتند، با هزینه ای بسیار کمتر، توسط حجامت و فصد درمان شده اند اما اینکه چرا چنین روش های باصرفه ای، عمومی تر نمی شوند، باید پای همان قصه قدیمی کم لطفی ها و کمبود امکانات و نبود بودجه های موردنیاز تحقیقاتی و عملیاتی را به میان آورد.

انجام تحقیقات و به کارگیری روش های سنتی و معاینات مقایسه ای، نیاز به بودجه ای دارد که معمولا در اختیار طب سنتی قرار نمی گیرد. اینها همان موانعی هستند که این روش را در همین حالت متوقف می کنند و به آن امکان پیشرفت نمی دهند. شاید اگر بسیاری از این موانع برطرف شود، با مطالعات مقایسه ای، برای خیلی از سوالات موجود، جواب هایی بیابند که در نهایت این کشمکش دیرینه پزشکی کهن و مدرن را کاهش دهد و شاید روزی با در کنار هم قراردادن صحیح و کامل این دو، بتوانند بسیاری از بیماری های صعب العلاج را با بهترین روش های ممکن درمان کنند.

حجامت آداب دارد

متخصصان طب سنتی بر این باورند حجامت کردن علاوه بر اینکه از بروز بسیاری از بیماری ها پیشگیری می کند، نقش مهمی هم در درمان آنها دارد؛ البته به شرطی که تحت نظر یک فرد باتجربه و آشنا به مباحث حجامت درمانی انجام شود. در مقابل افراد زیادی هم هستند که با حجامت مخالفند و انجام آن را توصیه نمی کنند. به این بهانه سراغ حسین خیراندیش، رئیس موسسه تحقیقات حجامت ایران رفتیم تا درباره حجامت، فواید و خطرات آن بیشتر بدانیم.

*حجامت چه تعریفی دارد و اصلا چند نوع حجامت داریم؟

به طور کلی دفع فضولات از خون حجامت نامیده می شود و پنج نوع حجامت داریم. حجامت تر، حجامت گرم یا خشک (بادکش)، حجامت سوزنی، حجامت با آب و حجامت آتشی که به براساس مزاج گرم و سرد افراد کاربردهای متفاوتی دارند؛ مثلا در حجامت تر خون گیری انجام می شود که حرارت بدن را کاهش می دهد و برای افراد گرم مزاج مفید است. در مقابل، حجامت  خشک یا بادکش، حرارت بدن را بالا می رود و برای افراد سردمزاج توصیه می شود. بنابراین حجامت روشی به ظاهر ساده و درواقع فوق العاده پیچیده است که مزاج فرد، موضع حجامت، تعداد خراش، میزان خراش، میزان بادشک، زمان حجامت و تمهیدات آن نقش مهمی در درمان و پیشگیری از بیماری دارند.

*بهترین زمان انجام حجامت چه مواقعی است؟

بهترین فصل ها برای انجام حجامت پیشگیرانه (یک تا دوبار در سال) بهار و پاییز است اما برای درمان بیماری ها (دو تا سه مرحله) به تناسب نوع بیماری، زمان حجامت هم متفاوت خواهد بود.

*گروهی معتقدند که استفاده از طب سنتی (حجامت) ممکن است مشکلاتی از قبیل ابتلا به بیماری هایی مانند هپاتیت و ایدز و… را به همراه داشته باشد. نظر شما به عنوان پزشک متخصص چیست؟

باید عنوان شود که اگر حجامت توسط پزشک حاذق و متخصص در امر حجامت انجام شود، به هیچ وجه امکان ابتلا به بیماری های دیگر وجود ندارد. چون تمام لوازم مورد استفاده حجامت استریل هستند، یعنی هم لیوان های مورد مصرفی از سازمان انرژی اتمی فراهم می شود و هم تیغ های مصرافی استریل شده هستند. درواقع برای هر بیمار یک لیوان و یک تیغ مستقل استفاده می شود و چون تمام وسایل حالت یکبار مصرف دارند، اصلا امکان ندارد کسی از این روش به این گونه بیماری ها مبتلا شود.

اگر بعد از حجامت افراد مبتلا به ایدز و هپاتیت می شدند، باید آمار این بیماری ها به صورت انفجاری در کشور افزایش پیدا می کرد و تمام این مطالب عنوان شده توسط گروهی ناآشنا با این روش درمان، صحبت هایی بی منطق و غیرعلمی است و کسانی که این مطالب را عنوان می کنند از حجامت شناخت کامل و صحیح ندارند. در عین حال، اگر حجامت توسط پزشک حاذق و متخصص در امر حجامت انجام شود، به هیچ وجه امکان ابتلا به بیماری های دیگر وجود ندارد.

*باوجود پیشرفت های پزشکی در سال های اخیر آیا حجامت درمانی می تواند نقش مهمی در پیشگیری و درمان بیماری ها داشته باشد؟

هر روش درمانی که سابقه بیشتری داشته باشد، از نظر علمی معتبرتر به حساب می آید زیرا تجربیات درمانی مثبت یا منفی به معنای حیات انسان ها یا اتلاف جان آنهاست. وقتی گفته می شود یک روش درمانی هزار ساله یا ۷ هزار ساله، یعنی میلیاردها انسان در طول سال های متمادی، این روش درمانی را تجربه کرده اند و از آن بهره گرفته اند. بنابراین ما حق نداریم تجربیاتی را که به قیمت جان انسان ها تمام شده است، به راحتی زیر پا یا کنار بگذاریم. اینکه برخی می گویند روش درمانی قدیمی به جرم قدیمی بودن منسوخ است، استدلالی غیرعلمی است زیرا اگر بخواهیم هر روشی را جایگزین کنیم، باید دوباره جان انسان ها را ملاک تجربه قرار دهیم تا بعد از سال ها بفهمیم این روش درمانی مفید است یا خیر.

چرا بسیاری از پزشکان با حجامت درمانی مخالفند؟

به نظر ما مخالفان هم حق دارند چون از علم خودشان دفاع می کنند. هیچ پزشکی از ابتدا تا انتهای دوران تحصیل در دانشگاه، چه در دوره عمومی و چه در دوره تخصصی، حتی یک واحد درسی هم درباره حجامت نگذرانده است. پس علت اساسی مخالفت ها می تواند عدم آگاهی به موضوع باشد همچنان که بسیاری از پزشکانی که اکنون حجامت می کنند، قبلا از مخالفان این کار بودند.

در حال حاضر ۴ هزار پزشک عمومی و متخصص آموزش دیده با پروانه حجامت که توسط انجمن تحقیقات حجامت تایید شده است، در سراسر کشور فعالیت می کنند؛ جالب اینکه بسیاری از بیماران و مراجعه کنندگان قبل از حجامت، در بالاترین سطوح تخصصی ویزیت شده اند و سپس به حجامت روی آورده اند. در عین حال، ما معتقدیم گاهی حجامت به تنهایی درمانگر نیست و فرد نیاز به طب مکمل و مصرف دارو دارد.

*حجامت درمانی در کشورهای دیگر چه جایگاهی دارد؟

پس از اینکه جرقه کارهای علمی حجامت در ایران در سال ۱۳۶۴ زده شد، اولین کشوری که به شکل علمی این موضوع را دنبال کرد، کشور آمریکا بود و پزشکان زیادی در این خصوص به فعالیت پرداختند که ثمره آن تالیفات ارزشمندی درباره حجامت است. دکتر ایلکی چرالی در آمریکا یک جلد و دکتر یوهان آبله در آلمان دو جلد (حجامت گرم و خشک و حجامت تر) کتاب وزینی در این باره نوشته اند. در عین حال، در بیمارستان های چین یک بخش، درمان با طب سوزنی، یک بخش درمان از طریق حجامت، یک بخش داروهای گیاهی و یک بخش طب کلاسیک است.

*اهدای خون چه تفاوتی با حجامت دارد؟

با حجامت کردن می توانیم ترکیبات نامناسب مثل اوره، قند، چربی و… را از خون پاک کنیم اما اهدای خون باعث کاهش غلظت خون می شود ولی تاثیر مهمی در تغییر ترکیب خون ندارد. ضمن اینکه بالاترین حجم خون در حجامت ۳۰ تا ۵۴۰ سی سی است؛ درحالی که در اهدای خون، حجم خونگیری تا ۵۰۰ سی سی است.

*سازمان انتقال خون از کسانی که حجامت می کنند یک سال خون گیری نمی کند و علت آن را احتمال عفونت می داند. در این خصوص چه توضیحی دارید؟

زخم حجامت بین ۱۲ تا ۲۴ ساعت ترمیم می شود و بین هزاران نفر که در سال های اخیر زیرنظر افراد باتجربه مورد حجامت تر قرار گرفته اند هنوز یک مورد عفونت گزارش نشده است. از طرفی براساس آیین نامه سازمان بهداشت جهانی هر خراشی که در بدن ایجاد می شود خون را تا شش ماه ناایمن می کند اما سازمان انتقال خون، فقط اهداکننده ای را که حجامت کرده باشد تا یک سال نمی پذیرد؛ درحالی که خراش ناشی از حجامت هرگز ناایمن نیست زیرا با ابزار بهداشتی و در شرایط کاملا استریل انجام می شود. از طرفی ممکن است در طول روز یک خراشیدگی کوچک روی پوست همه ما ایجاد شود و همان روز هم بخواهیم اهدا کنیم. بنابراین چنین عملکردی از طرف سازمان انتقال خون هیچ توجیه علمی ای ندارد.

*افراد برای انجام حجامت باید به کجا مراجعه کنند؟

افراد برای حجامت باید به پزشکی مراجعه کنند که حجامت درمانی را آموخته باشد و مزاج شناسی بداند. همچنین لیست پزشکان باتجربه و متبحر نیز در سایت موسسه تحقیاقت حجامت در دسترس عموم قرار دارد؛ به عنوان مثال اف راد سردمزاج نباید حجامت تر انجام دهند و درصورت انجام این کار باید خوردنی های گرم مزاج مانند شربت عسل و گلاب در اختیار داشته باشند تا فشار خونشان افت نکند؛ در غیر این صورت سلامت فرد به خطر می افتد.

لبنیات، ماهی، تخم مرغ و نمک جزو خوراکی هایی هستند که ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از حجامت نباید مصرف شوند زیرا موجب افزایش غلظت خون می شوند. افرادی هم که دچار سوزش زیاد زخم پس از حجامت می شوند، برای التیام درد باید ژل آلوئه ورا یا عسل را روی محل حجامت بمالند. علاوه بر آن، خانم ها هنگام بارداری یا قاعدگی نباید حجامت کنند. حتی حجامت درمانی این بیماری های مختلف فرق دارد (مثلا حجامت بیمار مبتلا به سردرد میگرنی با بیمار دیابتی متفاوت است). این اطلاعات درصورتی در اختیار قرار می گیرد که پزشک حجامت کننده علم حجامت درمانی را داشته باشد.

از تاریخچه حجامت چه می دانید؟

به گزارش برترین ها تحقیقات مستند نشان می دهد حجامت سابقه ۵ هزار ساله دارد و وسایل این علم حدود ۳۳۰۰ سال قبل از میلاد در مقدونیه کشف شده است. در عین حال برخی از مورخان ذکر کرده اند که اصول طب سوزنی و حجامت از آنجا گرفته شد که سربازان جنگی اتفاقی متوجه شدند که وقتی فردی در میدان جنگ مورد اصابت سنگ، چاقو یا شمشیر قرار می گیرد و زخمی برمی دارد، به علت همین زخم، بسیاری از بیماری های قبلی او بهبود می یابد.

این کشف بزرگ به آنها آموخت که با فروبردن سوزن و تیغ زدن می توان برخی از بیماری ها را درمان کرد و به همین علت ۲۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، سوزن های فلزی در چین و شاخ های حجامت در ایران وارد اصول درمان شدند و طب سوزنی و حجامت رواج پیدا کردند. چینی ها در بدن ۶۰۰ نقطه اسرارآمیز پیدا کرده بودند و اطبای سنتی ایران نیز نقاط متعددی از بدن را برای حجامت پیدا کرده و هر ناحیه را برای معالجه یک مرض به خصوص حجامت می کردند.

اوراق پاپیروس که از عصر باستان به دست آمده نیز نشان می دهد که حدود ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، حجامت امری رایج بوده است. همچنین در کتاب آیورودا (طب سنتی هند) که مربوط به ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است، درمورد حجامت و اثرات درمانی آن بحث شده است. بقراط نیز که حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح زندگی می کرده است، با روش های مختلف حجامت کاملا آشنا بوده و در آثار خود به موارد استفاده و منبع استفاده آن اشاره کرده است. همچنین جالینوس ۱۲۰ سال بعد از میلاد مسیح مطالب متنوعی درمورد حجامت در آثار خود بیان کرده است.

به گزارش برترین ها حجامت در ایران نیز جایگاهی ویژه در فرهنگ مردم داشته و به عنوان سنتی موکد، جزو اعتقادات مردم بوده است؛ به طوری که بزرگسالان خود حجامت کرده و در بهار، کودکان خود را ملزم به انجام حجامت می کرده اند. ابوعلی سینا در کتاب قانون، حجامت را از ارکان درمان محسوب کرده و تقریبا برای درمان تمام بیماری ها حجامت و بادکش (CUPPING) را تجویز کرده است اما حادثه مهم درمورد حجامت در ایران، مربوط به سال ۱۳۴۴ هجری شمسی است؛ در این سال و همزمان با وضع قانون نظارت بر درمان، به شکل گسترده ای با حجامت مبارزه شد و ژاندارم ها، حجام را در سراسر کشور دستگیر می کردند و بدین ترتیب این سنت درمانی پرسابقه بدون هیچ بررسی و تحقیق علمی ای، از روند رفتارهای سنتی جامعه خارج شد و تنها در مناطقی از کشرو که تحت تسلط کامل دولت نبود، اجرا می شد و بالاخره به تناسب فراگیرشدن طب شیمیایی در سراسر جهان و نفوذ فرهنگ استعماری در جوامع مختلف که همراه با زدودن باورهای دینی و فرهنیگ جوامع بود، حجامت منسوخ و روش های درمان دینی و سنتی از رفتارهای اجتماعی حذف شد و نسل های جدید نیز به تدریج آن را فراموش کردند.

بالاخره در سال ۱۳۶۴ سنت درمانی حجامت در جمعی که به انگیزه کشف یک روش درمانی ساده، ارزان و فراگیر تشکیل شده بود، پیشنهاد و موردتوجه قرار گرفت و پس از طی مراحل مقدماتی پژوهشی در سال ۱۳۶۹ در قالب موسسه تحقیقات حجامت ایران به ثبت رسید و به تدریج پزشکان عضو این موسسه شده و با مبانی و آثار درمانی حجامت آشنا شدند و این روند همچنان ادامه دارد.

 

 

 

 

منبع: وب سايت بمان تا

همچنین ببینید

آموزش ساخت ادكلن در مزنل

آموزش ساختن بهترين عطر و ادكلن در منزل

چگونه عطر درست کنیم ؟ ساخت عطر و ادکلن در دنیای مد و فشن امروز …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


CAPTCHA Image
Reload Image